-

ewa-rembikowska : Wczoraj Warszawianka, dziś Kujawianka.

Żydzi jako rolnicy. Na marginesie fundacji barona Hirscha.

Przewodnik "Kółek Rolnicznych" Nr 2, 1891 rok

 

Na zjeździe powiatowym "Kółek rolniczych" odbytym w Krakowie dnia 30. grudnia ubiegłego roku, przemawiało kilku gospodarzy i jako główną przyczynę niemożności a raczej trudu wydobycia się włościan z nędzy materyalnej i moralnej wykazywali żydów, licznie po wsiach osiadłych. - Nie wchodzimy "na r a z i e" w słuszność lub niesłuszność tego twierdzenia, zaznaczyć jednakże musimy, że toż samo podnoszą bardzo często Zarządy licznych "Kółek rolniczych," wykazując zgubne wpływy przez żydów na włościan wywierane, a szczególnie ich " n i e p r z e b i e r a n i e w ś r o d k a c h ," aby udaremnić rozwój i działalność "Kółek rolniczych." 

Już w poprzednich numerach "Przewodnika" dawaliśmy rady, jak sobie "Kółka rolniczel' w takich wypadkach postąpić 
winny i sprawę tę jeszcze później podniesiemy. 

Dzisiaj, w obec przyjętej przez rząd fundacji br. Hirscha, (około 6 milionów złr), której pewna znaczna część m a być obrócona na popieranie żydów - rolników w Galicji i ułatwienie im urządzania gospodarstw, podajemy niektóre  ciekawe szczegóły "o żydowskich koloniach rolnych," założonych na bliskiej sercu naszemu Litwie. 

Dzieje tych kolonii dowodzą, czy osiedlenie się tam masy żydowskiej po wsiach, skierowało żydów na drogę uczciwej 
pracy i wytworzyło z nich rolników pracujących, przydatnych społeczeństwu, wśród którego żyją, a zarazem dzieje te wyka- 
zują skutki, jakie osiedlenie się żydów po wsiach wywarło na włościan. 

Głownem siedliskiem żydów - rolników na L i t w i e jest powiat trocki, gdzie jeszcze w r. 1845 zorganizowano kilka kolonii żydowskich. Oprócz kilkunastu gospodarstw rozsianych po całym powiecie, zwracają uwagę przedewszystkiem trzy 
osady, utworzone na ziemiach skarbowych, w których źydzi-rolnicy zostali uwłaszczeni otrzymawszy po 30 do 40 desia- 
tyn (60 do 80 morgów) ziemi na rodzinę i nieco łąki. Co się tyczy początków ich gospodarstwa, to dano im z sum skarbowych od 50 do 100 rubli na pierwsze potrzeby, drzewo z lasów skarbowych na budowle i zwolniono ich na lat 3 do 4 od wszelkich podatków osobistych i ziemskich, oraz od służby wojskowej. 


Trzy te osady żydowskie (Deksznie, Lejpuny i Panaszyszki) utworzyły około roku 1855 osobną gminę, z własnym samorządem pod nazwą "Dekszniański żydowski zarząd rolniczy". 

W roku 1866 gminę dekszniańską oddano pod władzę instytucji sądów pokoju, w sprawach jednakże administracyjnych, 
żydzi - rolnicy zupełny samorząd zachowali i nadal. Obecnie wprawdzie pozbawieni zostali żydzi tych wszystkich przywilejów, jednakże dawniej umieli "na swój sposób" z nich korzystać; i gdy n. p. w roku 1866 przybył do powiatu trockiego 
pewien wyższy urzędnik dla przekonania się w jakim stanie znajdują się kolonie żydowskie, znalazł budowle i rolę w stanie wielkiego zaniedbania i upadku, zdumiony jednak był obfitością bydła i narzędzi rolniczych. Jak się wszakże wkrótce okazało, w narzędzia i bydło zaopatrzyli się żydzi tylko na przyjazd urzędnika, pożyczywszy je od włościan okolicznych. 

W roku 1867 liczba gospodarstw nie przenosiła 45 a wzrost liczby mieszkańców osad żydowskich był bardzo nieznaczny: z 600 wzrosła liczba zaledwie do 740. Należy tu zaznaczyć, że co rok po kilkadziesiąt osób opuszczało rolę, przenosząc się na "łatwiejszy zarobek" do miast i miasteczek. A i z tych 740, pewna, nieznaczna tylko część zajmuje się rolnictwem - dla większości rola jest tylko płaszczykiem, pod którym wszelkie oszustwa, lichwiarstwo, opajanie ludu i t. p. rozwijać się bezpiecznie mogą. Jeszcze na początku istnienia osad żydowskich, rolnicy ci zwrócili na siebie uwagę, urządziwszy się prawdziwie po żydowsku z danymi im przez skarb pieniędzmi na zabudowanie się.

Sciągnąwszy do kieszeni gotówkę, zajęli się żydzi szynkarstwem, handlem, lichwą, lecz nie rolnictwem. Pomimo surowego zakazu opuszczenia kolonii wielu żydów formalnie z nich uciekało. W roku 1860 wydano szereg nowych obostrzeń - pozostały one jednak bez skutkiu i nic nie mogło powstrzymać żydów-rolników od wstrętu do pracy w roli. 

Wreszcie w roku 1885 samodzielną gminę dekszniańską zupełnie zniesiono, a kolonie żydowskie przyłączono do najbliższych gmin włościańskich, bez prawa zajmowania przez żydów jakichkolwiek posad w zarządzie gminnym. 

Jeszcze w roku 1889 liczba gospodarstw żydowskich w powiecie trockim dosięgała 90, z nich przeszło 60 jest w zupełnej prawie ruinie, a w innych żydzi rolnictwem wcale się nie trudnią, lecz żyją z pracy tak zwanych "kątników" to jest włościan, którzy za "kąt" w kolonii, oraz za kawał gruntu i ogród przy chacie, uprawiają ziemię żydowską, obsiewają dla żydów, zbierają i t. d. - sami zaś żydzi zajmują się szynkarstwem, lichwą, a także handlem. Niektóre rodziny źydowskie przysparzają sobie dochodu, biorąc od mieszkańców (żydów ) miasta Trok lub innych miast na wychowanie "żydziątka"przeważnie nieprawne lub ułomne, których rodzice w domu trzymać nie chcą. 


Na ludność wiejską powiatu trockiego oddziałali żydzi pod względem moralnym i materyalnym jak najgorzej: rozpili,  zubożyli, do wszelkich występków popchnęli. -. Tych "żydów - rolników" sprawka, że koniokradztwo w powiecie szło do potwornych rozmiarów - dopiero zesłanie do Syberii  głównych "koniokradców - żydów," położyło temu na czas pewien tamę. 

Z tych kilku prawdziwych szczegółów o "żydach-rolnikach" w powiecie trockim na Litwie, widzimy że i skierowanie żydów ku roli nie odniosło dodatnich skutków, lecz przeciwnie oddziałało pod wielu względami jaknajfatalniej. Nie inne przymioty cechują żydów - rolników w Królestwie polskiem, gdzie tak samo, jak na Litwie, przy pomocy rządu, osiedlali się żydzi po wsiach na roli, raczej ku upadkowi a nie ku podniesieniu rolnictwa. Nie wiemy jak u nas w Galicji fundacya br. Hirscha wpłynie na wzbudzenie w żydach chęci i zamiłowania do pracy w roli, obawiamy się wszakże skutków takich samych jak na Litwie i w Królestwie polskiem. 

 

 

 



tagi: żydzi  rolnictwo  galicja  fundacja  baron hirsch  rolnicy 

ewa-rembikowska
2 października 2019 20:59
35     1117    11 zaloguj sie by polubić
komentarze:
porfirogeneta @ewa-rembikowska
2 października 2019 22:05

Z Pasterza nigdy dobry Rolnik nie będzię, koniec i kropka.

zaloguj się by móc komentować

MarekBielany @porfirogeneta 2 października 2019 22:05
2 października 2019 22:16

Przepraszam.

Jak to nie będzię ?!

Skąd pasterz weźmie karmę, a rolnik nawóz ?

2 w 1

:)

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @MarekBielany 2 października 2019 22:16
2 października 2019 22:38

właśnie, przecież to jest całość, nie ma upraw bez hodowli i odwrotnie

zaloguj się by móc komentować


porfirogeneta @MarekBielany 2 października 2019 22:16
2 października 2019 23:27

Dzisiaj proszę pana to ja nawozy nabywam na składach budowlanych gdyż zwierząt nie chowam, a Pasterze radzą sobie całkiem nieźle, opcja 2 w 1 kiedyś była, ale red. Zagrodska zatrąbiła w trąbę "Wyrżnąć krowy", no i wyrżnięto. Zwłaszcza tacy co to wyspy wiślańskie mają w arendzie, 100 koła na rok, bismillach, aż się pogłaskałem po brodzie....

zaloguj się by móc komentować

porfirogeneta @ewa-rembikowska 2 października 2019 22:38
2 października 2019 23:37

Otóż są. W mojej okolicy zwierzaki wyginęły, so za to dziki i sarny, a nic nie stoi odłogiem, a nawet jest wojna o ziemię, co ciekawę nikt jej nie chce kupować a każdy dzierżawić, niepojęte. Rolnik i Pasteż, Kain i Abel.

zaloguj się by móc komentować


porfirogeneta @MarekBielany 2 października 2019 23:43
2 października 2019 23:46

Pszczoły mam, a tak to robię w urzędzie, na 20 tu hektarach ciężko się z ziemi utrzymać.

zaloguj się by móc komentować

MarekBielany @porfirogeneta 2 października 2019 23:46
2 października 2019 23:47

Toś pierdoła.

20 ha.

 

zaloguj się by móc komentować

gabriel-maciejewski @ewa-rembikowska
3 października 2019 07:44

To wszystko wygląda jak globalny eksperyment gospodarczy ignorujący całkiem lokalne uwarunkowania i mentalność poszczególnych grup. Nie udało się Hirschowi, to zrobili ZSRR. Pytanie - po co? Jakiego rzędu zyski za tym miały pójść?

zaloguj się by móc komentować

atelin @ewa-rembikowska
3 października 2019 09:20

Dziękuję, że tak szybko Pani zareagowała. Pozdrawiam.

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @gabriel-maciejewski 3 października 2019 07:44
3 października 2019 09:25

Obniżenie kosztówprzez koncentrację produkcji oraz dystrybucji a zarazem być może chodziło o eksperyment społeczny. Czy można zarządzać wielkimi grupami ludzi po przemieszczeniu ich na inne terytorium tak, by byli wydajni i się nie buntowali i czy w takich wypadkach jedynym narzędziem jest terror?

Swoją drogą od jakiegoś czasu, którego nie potrafię zidentyfikować, przestało się mówić uprawa roli, hodowla zwierząt na rzecz produkcji rolno-zwierzęcej. Kompletne odhumanizowanie.

zaloguj się by móc komentować

chlor @ewa-rembikowska 3 października 2019 09:25
3 października 2019 11:21

Raczej nie eksperyment, bo jedyny eksperyment społeczny który przeprowadzono na Żydach z sukcesem, to ich wejście do sprawowania władzy. No ale to akurat oni sami wymyślili, więc się nie liczy. Jednak nie wszyscy z nich mogli rządzić jawnie czy tajnie, zostać skierowani na odcinek kultury, nauki, i kultury. Pozostawała ogromna ilość biedoty odpornej na wszelkie pomysły, z którą coś trzeba było zrobić. Choćby dać pieniądze pod pozorem szkolenia rolniczego, siłowo skołchozować, albo wysłać gdzieś daleko. To wszystko niezbyt się udało.

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @chlor 3 października 2019 11:21
3 października 2019 11:41

Nie chcieli dobrowolnie przenieść się do Argentyny i osiąść na roli, to nie pozostało nic innego jak przepuścić ich przez kominy krematoryjne.

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @atelin 3 października 2019 09:20
3 października 2019 11:42

Tak mi samo wpadło w ręce a tak naprawdę to szukałam info o działalności barona Hirscha w Argentynie.

zaloguj się by móc komentować

chlor @ewa-rembikowska 3 października 2019 11:41
3 października 2019 12:46

Wygląda na to, że biedota żydowska odrzucająca wszystkie inne sposoby zarobkowania poza drobnym pośrednictwem stanowiła problem dla wszystkich, w tym dla wielu wysoko postawionych Żydów.

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @chlor 3 października 2019 12:46
3 października 2019 16:05

Tak wygląda, prawie pół wieku szukali rozwiązania i poszli w technikę radykalną, która ma tę zaletę, że od razu można było na tym wydarzeniu znowu zacząć tłuc kasę. Biedni żydzi z tradycyjnym sposobem życia i bez chęci dokonania jakiejkolwiek zmiany  po prostu przeszkadzali.

zaloguj się by móc komentować

klon @ewa-rembikowska 3 października 2019 09:25
3 października 2019 21:37

Eksperyment społeczny?

Jeśli tak, to realizowany przez władze carskiej Rosji. Może niektórzy mieli okazję na tym zarobić?

Aleksander Sołżenicyn opisuje w swojej książce p.t "Dwieście lat razem" próby "urządzania" życia Żydów począwszy od III rozbioru Rzeczypospolitej. Próby mające a celu związanie Żyda z ziemią, poprzez nakazy, zakazy i zachęty finansowe! Wszystko bezskutecznie!

Liczby Żydów-rolników zwiększała się gdy wejście do stanu chłopskiego zwalniało Żydów ze służby wojskowej, co i tak nie spowodowało wzrostu produkcji rolnej z żydowskich gospodarstw.

Nie oddam w kilku zdaniach treści około 250 stron -do końcówki XIX w. przed rewolucją 1905- gdzie cytowane są treści carskich dekretów, rozporządzeń i raportów rządowych.

ps. Sam nie skończyłem czytać. Właśnie wkraczam w okres rewolucji 1905.

ps 2 książka może się wydać miejscami nieobiektywna, oczerniająca Polskich Panów, jednak uważam że warto poznać jej treść. Jak dotychczas przetłumaczono ją z rosyjskiego tylko na niemiecki i polski.

Teraz już wiem dlaczego

zaloguj się by móc komentować

Grzeralts @porfirogeneta 2 października 2019 22:05
3 października 2019 21:56

Ano nie będzie. Ale hodowca, to nie pasterz. 

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @klon 3 października 2019 21:37
3 października 2019 21:57

Dzięki, spróbuję znaleźć i kupić. Może dążenia władz carskich oraz Hirscha były zbieżne? To jest bardzo ciekawy temat i w sumie błądzimy po omacku, w każdym razie ja błądzę.

zaloguj się by móc komentować


ewa-rembikowska @porfirogeneta 3 października 2019 22:01
3 października 2019 22:02

Panowie, ten artykuł nie jest o współczesności.

zaloguj się by móc komentować

klon @ewa-rembikowska 3 października 2019 21:57
3 października 2019 22:27

W książce tej jest wiele więcej interesujących "obrazów": emancypacja, narodziny syjonizmu, narodziny rosyjskiego ruch rewolucyjnego, pogromy w Kiszyniowie i Homlu / żydowska odpowiedź na Kiszyniów/.

Krótki fragment:

"Istnieje świadectwo, że w rozmowie z urzędnikiem Min. Finansów i swoim dalekim krewnym G.A. Wilkenkinem Jakub Schiff (...) przyznał, że to przez jego ręce przechodzą środki finansowe dla rosyjskiego ruchu rewolucyjnego(...) a wstrzymać tej pomocy nie można, bo (...) sprawa zaszła już za daleko." - Alieksandr Dawidow, "Wospominanija" 1881_1955, Pariż, 1982.

 

Treść książki oparta jest w większości na rosyjskojęzycznych materiałach historycznych niedostępnych w Polsce. Chyba!

Pisałem do dr.Kurek czy zna źródła podane w bibliografii. Odpowiedź dostałem negatywną. Znalazłem sporo pozycji w bibliotece w Petersburgu :-).

 

zaloguj się by móc komentować

porfirogeneta @ewa-rembikowska 3 października 2019 22:02
3 października 2019 22:31

Tak czy siak, wszystko do wspólczesności zmierza i dąży, Mongołowie, a więc lud pasterski, nie uprawiają roli; co za tym idzie? Kuchnia, zwyczaje, język, cała kultura. Zanim przyjęli jedni Islam a drudzy Buddyzm, czyli w czasach najazdów na Europę, nawet uważali uprawę za gwałt na bóstwie. czyli ziemi. Żydzi też są pasterskiej proweniencji, no i mamy nawet w Starym Testamencie różne przykłady od Abla i Kaina poczynając. 

zaloguj się by móc komentować


MarekBielany @porfirogeneta 3 października 2019 22:01
3 października 2019 22:40

Napewno nie 20 ha pszczół !

 

Patrzę sobie jak mój tata i nadziwić się nie mogę.

zaloguj się by móc komentować


klon @ewa-rembikowska 3 października 2019 22:33
3 października 2019 22:46

Dokładnie. O nim mowa.

"Schiff był wyróżniającym się kredytodawcą(...); największe wrażenie robiło pożyczenie Japonii 200 mln dolarów w czasie rosyjsko-japońskiej wojny 1904-1905. Niezwykle rozgniewany antysemicką polityką carskiego rządu (...) konsekwentnie odmawiał udziału w kredycie dla Rosji."

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @klon 3 października 2019 22:46
3 października 2019 22:53

Dziękuję. Ciekawe, czy pozostawał w jakimkolwiek kontakcie z Hirschem?

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @klon 3 października 2019 22:46
3 października 2019 22:58

już znalazłam - jak najbardziej 

W 1889 r. baron Hirsch przeznaczył wpływy z funduszu Hirscha w wysokości 2 400 000 $ na kolonie rolnicze i szkoły handlowe w Stanach Zjednoczonych. Dzięki współpracy z Jacubem Schiff'em  i innymi amerykańskimi liderami Baron de Hirsch Fund został zarejestrowany w Nowym Jorku w 1891 roku.

zaloguj się by móc komentować


klon @ewa-rembikowska 3 października 2019 22:58
3 października 2019 23:07

Nie mogli się nie znać :)!

U Sołżenicyna Hirscha nie zauważyłem na razie, ale autor skupia się na "wytłumaczeniu" Rosji przed Eskimosami! Tak odbieram tę książkę.

Jednakowoż, ilość nazwisk i informacji dotychczas mi nieznanych jest duża. Ciekawie byłoby pociągnąć niektóre z nich ....

zaloguj się by móc komentować

ewa-rembikowska @klon 3 października 2019 23:07
3 października 2019 23:28

Zamawiam tę książkę i zobaczę jak mi się zepnie z Hirschem.

zaloguj się by móc komentować

porfirogeneta @MarekBielany 3 października 2019 22:40
3 października 2019 23:49

A z "tatą" ile obrabiacie?

zaloguj się by móc komentować


zaloguj się by móc komentować